تلفن تماس۰۱۱-۳۳۳۴۴۹۴۲

سامانه پیامکی۱۰۰۰۰۵۸۹

معرفی تار

معرفی تار

واژه شناسی و تاریخچه تار :

تار در آثار نویسندگان و شاعران و فرهنگ نویسان دارای معانی بیشمار و متفاوت به شرح زیر است :

صاحب برهان قاطع نوشته است :

« تا مخفف ترا طنبور است ، تار بر وزن مار ، تار موی ، تار ابریشم ، تار ساز و امثال آن است»

در فرهنگ آنندراج آمده است :

« تا مخفف تار است و تار ساز ، چون و طنبور و قانون و امثال آن می باشد »

مغنی ملولم نوایی بزن     به کتائی او ، دو تائی بزن  (حافظ)

رشته عشق چو بگسست ، فغان خاموش است    تار تنبور چو ببرید صدایش ببرد (قاسم مشهدی)

می زن سه تا که یکتار گشتیم مکن دو تایی    یا پرده ی رهاوی یا پرده ی رهایی (مولوی)

 

تار در ایران سابقه تاریخی چندانی ندارد و در هیچ یک از دیوان های شاعران متقدم لفظ تار به معنی ساز مستقل آن هم با ویژگی های امروزیش نیامده است :

چنگ و قانون جهان را تارهاست    ناله ی هر تار در فرمان تو (مولوی)

صائب هلاک زمزمه ی آتشین ماست   هرکس که ناخنی به رگ تار می زند (صائب تبریزی)

زمانه ساز طرب می زند چنانکه بگوش   رسد ز زاویه عنکبوت نغمه ی تار (قاآنی)

تارهای چنگ را ما نیم ما   چونک در سازیم زیر و بم زنیم (مولوی)

آنچه مسلم است ما تا دوران صفویه سازی بنام و شکل تار امروزی نداشته ایم زیرا در نقاشی های آن دوره هم اثری از آن دیده نمی شود، در صورتیکه در مجلس بزم تالار چهل ستون اصفهان کمانچه و عود و سنتور را می بینیم . در دوره ی قاجاریه تار یکی از ارکان موسیقی ایرانی شده است. ساز دیگری هم از نوع تنبور یا طنبور و سه تار در ایران داریم که "دو تار" نامیده می شود و در میان ترکمن های دشت گرگان نیز معمول است ، شاید بتوان درقفقاز که نوعی از تار بسیار معمول است سابقه قدیمی تری برای آن پیدا کرد.

سیم های تار اقتباسی از سه تار است ، منتها برای این که صدا قوی تر شود سیم های اول و دوم (زرد و سفید) را جفت بسته اند وپنج سیم تشکیل داده شده است و معروف است که سیم ششم بعد ها به وسیله غلامحسین درویش خان از روی سه تار به آن اضافه شده است.

تار سازی از دسته ی آلات موسیقی زهی مضرابی می باشد که از زمان قاجار به بعد جزو یکی از سازهای ملی ایران در آمد و با آن می توان کلیه نغمات متداول ایران را بخوبی اجرا نمود. از نظر لغوی به معنای تار موی ، تار ابریشم ، زه ، وتر ، رشته به اصطلاح امروز سیم است.  در سازشناسی لفظ تار به معنای یک ساز مستقل است.

ساختار تار :

تار متشکل از : سیم گیر ، کاسه ، دسته ، پوست ، خرک ، پرده ها (دستان) ، پنجه ، شیطانک ، مضراب و سیم ها می باشد.

 

سیم ها :

تار ایرانی دارای 6 سیم فلزی می باشد دو سیم اول و سیم دوم سفید و از جنس فولاد هستند (به قطر تقریبی 0.2 تا 0.18) که "دو" کوک می شند، سیم سوم و چهارم زرد رنگ (به قطر 0.22 تا 0.18) و از نوع برنج (آلیاژی از روی و مس) است که ضخامت آن اندکی از سیم فولادی بیشتر می باشد و "سُل" کوک می شوند.سیم پنجم سفید فولادی و سیم ششم سیم بم (با قطر 0.38) زرد برنجی است که نوع کوک آن در اجرای دستگاه های موسیقی مختلف ، فرق می کند اما معمولا یک اکتاو بم تر از سیم های اول و دوم کوک می شود.

دستان ها یا پرده ها :

تار دارای 28 پرده یا دستان است که 15 دستان آن سه لایی و 13 دستان آن چهار لایی بسته می شوند (در فواصل معینی دور دسته ی تار بسته و گره زده می شوند و هر گره در شیاری که در سطح بالایی طول دسته ایجاد شده قرار می گیرند) جنس این دستان ها از روده گوسفند ، زه یا نایلون می باشد. محل دستان بر روی دسته ثابت نیست و در دستگاه های مختلف برخی از آنها تا حدی حرکت داده می شوند.

دسته :

دسته ی تار از چوب های سخت مانند گردو یا توت به صورت لوله ی تو پُر به طول تقریبی 50 و قطر 4 سانتی متر ساخته می شود. از طرف جلو محل انگشت گذاری صاف و برش خورده است و از طرف پشت نیم دایره است و دستان ها به فواصل معین روی آن بسته می شوند. روی دسته دو استخوان کلفت و بزرگ قرار دارد که از استخوان های شتر و یا استخوان های پشت ماهی می باشد این استخوان ها علاوه بر زیبایی دسته ، مانع از فرسایش چوب ناشی از تماس زیاد انگشت ها می شوند. دسته ی تار از یک سمت به نقاره و از سمت دیگر به سرپنجه ی متصل است.

نقاره :

جعبه ی طنینی تار کاسه ای مرکب از دو قسمت است که بزرگتر را "کاسه" و کوچک تر را "نقاره" می نامند و هر یک دهانه ای دارد به شکل گلابی که نوک آن ها به طرف یکدیگر است و روی دهانه ها پوست نازک بره کشیده می شود. جنس کاسه و نقاره معمولا از چوب درخت توت است.

خرک :

خرک معمولا از جنس استخوان به کار رفته در روی دسته و شیطانک به طول تقریبی 5 و ارتفاع 2 سانتی متر ساخته می شود. این قطعه با دو پایه کوچک خود روی پوست کاسه قرار می گیرد و سیم ها هر کدام جداگانه از روی شیارهای کم عمقی که بر سطح خرک ایجاد شده اند عبور می کنند.

سر پنجه :

سرپنجه یا جعبه ی کوک ، جعبه ی تو خالی ایی است که در ابتدای طول دسته قرار گرفته است و از جنس چوب کاسه ها است و به تعداد سیم های تار شش گوشی شامل سه گوشی در هر طرف می باشد.

شیطانک :

قطعه استخوانی باریکی و کم ارتفاعی به عرض دسته ی تار و ارتفاع 2 میلی متر است که بین دسته ی تار و سرپنجه قرار می گیرد و دارای شیارهای کم عمقی است که سیم ها هر یک از درون یکی از این شیارها می گذرند و به طرف گوشی می روند.

استاد علینقی وزیری موسیقدان معاصر ، با تغییر قطر سیم ها و پوست و امتداد دسته تا نقاره سه نوع تار دیگری نیز ابداع نمودند و آن ها را تار "باریتون" تار معمولی ، تار باس و سپران نامیدند.

وسعت تار :

دامنه ی صوتی تار دو هنگام و پنج نت است ( از do2 تا Sol#4) و در تار جدید سه هنگام و یک نت وسعت دارد. (سه اکتاو دارد)

برخی از اصطلاحات بکار رفته شده در تار نوازی :

پنجه کاری :

نوعی نوازندگی در سطح اساتید تار می باشد ، به این ترتیب که بدون زخمه زدن    با دست چپ بر سیم ها ، انگشت دست راست بر سیمی ثابت می ماند و انگشت بعدی سیم را بصورت کندن به صدا در می آورد و به همین ترتیب نغمه هایی ایجاد می شوند.

گرفته :

گرفته یا در اصطلاح پیتزیکاتو به نوعی نوازندگی می گویند که بلافاصله بعد از آخرین صدا ، طنین آن انگشت یا انگشت های بعدی همان دست گرفته می شود.

پوش :

اصطلاحی برای نوازندگی بر روی نقاره به منظور ایجاد صدای نرم تر و پخته تر به کار می رود. گاهی نیز زخمه ای با مضراب زده می شود و در طنین آن انگشت های دست چپ نغمه ای کوتاه می نوازند.

علایم معمول در تار :

در نوازندگی تار نیز مانند دیگر آلات موسیقی از علایم قراردادی برای انگشت گذاری و ایجاد حالت های خاص استفاده می شود که رایج ترین آن ها عبارتند از :

O = علامت دست باز سیم (صوت مطلق)
Λ = علامت مضراب راست ، زخمه از بالا به طرف پایین نواخته می شود.
∨ = علامت مضراب چپ ، زخمه از پایین به طرف بالا نواخته می شود.
T = علامت اجرای کشش زمان نت با مضراب ریز
+ = علامت اجرا با انگشت شست دست چپ بر روی سیم بم

 

در نوازندگی تار ، کشش زمان کامل نت ها را با مضراب ریز نگه می دارند. نواختن مضراب راست و چپ بصورت پیاپی ، مسلسل ، مساوی و نسبتا سریع را اصطلاحا "ریز" می گویند.

انگشت گذاری تار :

در انگشت گذاری روی سیم های اول و دوم ، شماره ی یک برای انگشت سبابه ی دست چپ و شماره های دو ، سه و چهار به ترتیب برای استفاده از انگشت های بعدی در نظر گرفته شده اند. این اعداد را بالای نت می گذارند برای انگشت گذاری روی سیم های دوم و سوم زیر اعداد و سیم بم بالای اعداد ، نیم دایره کوچکی رسم می کنند که نشانه ی استفاده از سیم های نامبرده و انگشت گذاری آنها می باشد.

 

منابع :

بهروز وجدانی – فرهنگ جامع موسیقی ایران – جلد اول

روح الله خالقی – سرگذشت موسیقی ایران – جلد اول

امین شهمیری – صداشناسی موسیقی

برچسب ها : سازهای زهی
امتیاز :
2 نفر
شبکه های اجتماعی :        

مطالب مرتبط

معرفی ساز سنتور

معرفی ساز سنتور

شنبه 19 آبان 1397
آشنایی با ویولن سل

آشنایی با ویولن سل

یکشنبه 8 مهر 1397
تقسیم بندی سازها

تقسیم بندی سازها

شنبه 7 مهر 1397
معرفی تار

معرفی تار

دوشنبه 28 آبان 1397
معرفی سه تار

معرفی سه تار

چهارشنبه 23 آبان 1397

پربازدیدترین های وبلاگ

آهنگ سلطان قلب ها

آهنگ سلطان قلب ها

پنج شنبه 20 دی 1397
شکل ظاهری نت های موسیقی

شکل ظاهری نت های موسیقی

چهارشنبه 28 شهریور 1397
تمرین دست چپ در گیتار

تمرین دست چپ در گیتار

چهارشنبه 25 مهر 1397